ከልዑላን ቤቶች እስከ አል-ባጥሐ ጎዳና፡ የሪያድ ጥንታዊ ቤተ መጻሕፍት ታሪክ

የሳዑዲ ዜና አገልግሎት (SPA) ያዘጋጀው ዘገባ የሪያድን ቤተ መጻሕፍት ታሪክ ያስቃኛል። ታሪኩ የጀመረው የከተማዋ የተማሩ ሰዎች ለተማሪዎችና ለሕዝቡ የማጣቀሻ መጻሕፍት እንደሚያስፈልጉ ሲገነዘቡ ነው። በመጀመሪያ በልዑላን፣ በሃይማኖት ምሁራን፣ በሚኒስትሮችና በከፍተኛ የመንግሥት ሰዎች ቤቶች የግል ቤተ መጻሕፍት ተቋቋሙ።

አንድ የታሪክ መጽሐፍ እንደሚለው የከተማዋ የመጀመሪያው የንግድ መጻሕፍት መደብር በሂጅራ 1355 በመሀል ከተማ በአንዲት ትንሽ ሱቅ ተከፈተ፤ ሆኖም ተማሪዎች በንጉሥ አብዱልአዚዝ ትዕዛዝ የሚታደሉ መጻሕፍትን በነፃ ማግኘት ስለለመዱ ብዙም አልቆየም።

በሂጅራ 1364 ልዑል ሙሳኢድ ቢን አብዱራሕማን በቤተ መንግሥታቸው የሪያድን የመጀመሪያ የሕዝብ ቤተ መጻሕፍት ከፈቱ። ካታሎጎች ነበሩት፤ ከጠዋት እስከ ከሰዓት ክፍት ነበር፤ ጎብኚዎች ስማቸውንና የሚያነቡትን መጽሐፍ መመዝገብ ነበረባቸው፤ መጻሕፍትን ወደ ውጭ መውሰድ አይፈቀድም ነበር። ከሞታቸው በኋላ ወደ ኢማም ሙሐመድ ቢን ሳዑድ ዩኒቨርሲቲ ተዛወረ።

በሂጅራ 1373 በወቅቱ አልጋ ወራሽ የነበሩት ንጉሥ ሳዑድ በዱኽና ሰፈር "የሳዑዲ ቤተ መጻሕፍት"ን ከፈቱ፤ በወቅቱ ሙፍቲ የተሰበሰቡ ከአንድ ሺህ በላይ የእጅ ጽሑፎችን ይዟል። በኋላ ወደ ንጉሥ ፋህድ መንገድ ተዛውሮ ዛሬም ለተመራማሪዎች ክፍት ነው።

የሪያድ ማዘጋጃ ቤት በሂጅራ 1377 "ዳር አል-ኩቱብ"ን አቋቁሞ በቀጣዩ ዓመት ከፈተው፤ በኋላም ከንጉሥ ሳዑድ ዩኒቨርሲቲ ጋር ተቀላቀለ። በሂጅራ 1388 የትምህርት ሚኒስቴር "ብሔራዊ ዳር አል-ኩቱብ"ን አቋቋመ።

አል-ባጥሐ ጎዳና የመጻሕፍት መደብሮች ማዕከል ሆነ። በሂጅራ 1394 በአል-መላዝ ሰፈር የምትገኘው ትንሿ የጀሪር መጻሕፍት መደብር አዲስ ባለቤት አገኘች፤ በኋላም በሳዑዲ አረቢያ ካሉ ትላልቅ የመጻሕፍት መደብሮች አንዷ ሆነች።