ریاض در چند دهه از شهری با خانههای گلی و سنگی و محلههای سنتی به پایتختی جهانی و یکی از محورهای اصلی توسعه عربستان سعودی تبدیل شده و در این مسیر پیوندش با ریشههای تاریخی و هویت فرهنگی خود را از دست نداده است. کتاب «حافظه ریاض» که شهرداری منطقه ریاض منتشر کرده، این تحول معماری را از دهه ۱۹۵۰ تا آغاز هزاره جدید ثبت و دگرگونیهای اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی شهر را از خلال بناها و نمادهایش روایت میکند.
در دهه ۱۹۵۰، ریاض با خانههایی از گل، سنگ و چوب و معماری سازگار با محیط و شیوه زندگی مردم شناخته میشد و «کاخ سرخ» از نخستین بناهایی بود که بتن مسلح را به معماری شهر آورد و در همان حال ویژگیهای معماری نجدی را حفظ کرد. در دهه ۱۹۶۰ با رشد جمعیت، خدمات عمومی و برنامهریزی شهری شتاب گرفت؛ بیمارستان الشمیسی، «شهر پزشکی ملک سعود» امروز، از طرحهای مهم بهداشتی بود، محله الملز الگوی اولیه شهرسازی مدرن شد و طرح «دوکسیادیس» پایه برنامهریزی بلندمدت گسترش ریاض را گذاشت.
دهه ۱۹۷۰ با رشد اقتصادی، طرحهای بزرگ دولتی و گسترش راهها چهره پایتخت را دگرگون کرد؛ خیابان الستین و جاده قدیم فرودگاه به گسترش شهر کمک کردند، «برج آب ریاض» به نمادی بصری بدل شد، ساعت الصفاة پیوند شهر نو با مرکز تاریخی را نگه داشت و ورزشگاه شاهزاده فیصل بن فهد ساخته شد. در دهه ۱۹۸۰ جایگاه ریاض بهعنوان مرکز اداری، اقتصادی، فرهنگی و رسانهای تثبیت شد و برج مؤسسه پول عربستان سعودی (بانک مرکزی سعودی کنونی)، برج تلویزیون، مؤسسه عربی توسعه شهرها و فرودگاه بینالمللی ملک خالد از طرحهای شاخص بودند و معماران بینالمللی بناهایی ساختند که نوگرایی را با هویت محلی درآمیخت.
در دهه ۱۹۹۰ توسعه زیرساختها با تقویت هویت معماری و فرهنگی همراه شد؛ «کاخ طویق» در محله دیپلماتیک با الهام از معماری نجدی، مسجد ملک خالد و کتابخانه عمومی ملک عبدالعزیز از نمادهای این دورهاند و همزمان راهها، محلههای مسکونی و مناطق تجاری گسترش یافتند.
بخش بزرگی از این تحول با بیش از پنج دهه امارت خادم حرمین شریفین ملک سلمان بن عبدالعزیز آل سعود حفظه الله بر منطقه ریاض گره خورده است؛ دورهای که برنامهریزی بلندمدت، توسعه منظم، توجه به کیفیت زندگی و حفظ هویت معماری و فرهنگی پایتخت را در پی داشت. امروز ریاض در چارچوب چشمانداز سعودی ۲۰۳۰ با طرحهای بزرگ و تحولآفرین فصل تازهای را آغاز کرده و تجربهاش نشان میدهد هویت شهر در حافظه معماری و پیوند گذشته، حال و آینده آن شکل میگیرد.


