ከመሕማስ እስከ ደላ፦ የሳዑዲ ባህላዊ የቡና ዕቃዎች የመካ የእንግዳ ተቀባይነት ምልክቶች

የተቆላ ቡና የሚወቀጥበት ‹ነጅር› የተባለው ሙቀጫ ለአሥርት ዓመታት በሳዑዲ ቤቶችና የእንግዳ መቀበያ ሳሎኖች (መጅሊሶች) የዕለት ተዕለት ሕይወት አካል ነበር። ዛሬ የልግስናና የእንግዳ ተቀባይነት ባህላዊ ምልክት ሆኗል። ይህ ልማድ በተለይ በመካ ጥልቅ ሥር ያለው ሲሆን፣ የከተማዋ ማኅበራዊ ሕይወት ለረጅም ጊዜ ወደ ቅዱሱ መስጊድ (አል-መስጂድ አል-ሐራም) የሚመጡ የሐጅና የዑምራ ተጓዦችን ከመቀበል ጋር የተሳሰረ ነው።

ነጅር በአካባቢው ‹መዓሚል› ተብሎ የሚጠራ የተሟላ የቡና ዕቃዎች ስብስብ አካል ነው። ስብስቡ ቡና የሚቆላበትን ‹መሕማስ›፣ የሚቀዘቅዝበትንና የሚጸዳበትን ‹ሙበረድ›፣ የሚወቀጥበትን ነጅር እንዲሁም ቡናው ተፈልቶ ለእንግዶች የሚቀርብበትን ‹ደላ› ያካትታል። በሕዝብ ትውስታ ውስጥ በነጅር ቡና የመውቀጥ ድምፅ የእንግዳ መምጣት ምልክት ተደርጎ ይወሰድ ነበር።

ከመዳብ፣ ከብረትና ከእንጨት የተሠሩት እነዚህ ዕቃዎች የአካባቢውን የእጅ ባለሙያዎች ክህሎት ያንጸባርቃሉ። ቅርጻቸው፣ መጠናቸውና ጌጣቸው እንደየአካባቢው እና እዚያ በሚገኙ ጥሬ ዕቃዎች ይለያይ ስለነበር፣ እያንዳንዱ ዕቃ የተሠራበትን አካባቢ ባህላዊ ማንነት ይዟል።

ደላ የስብስቡ ዋነኛ አካል ሲሆን በታሪክ እንግዳን ከማክበር ጋር ተያይዞ ቆይቷል። በመካ በደላ የሚቀርበው የሳዑዲ ቡና ዛሬም ከትውልድ ወደ ትውልድ የተላለፈው የእንግዳ አቀባበል ባህል አካል ሲሆን፣ እነዚህ ዕቃዎች በባህላዊ መጅሊሶችና በሕዝባዊ ቅርስ ዝግጅቶች ላይ ይታያሉ።

ዘመናዊ መሣሪያዎችና ቴርሞሶች እየተስፋፉ በመምጣታቸው የእነዚህ ዕቃዎች የዕለት ተዕለት አጠቃቀም ቀንሷል፤ ደላም አሁን በአብዛኛው በሙዚየሞች፣ በኤግዚቢሽኖችና በብሔራዊ ዝግጅቶች ላይ ይታያል። በመሆኑም ይህን ቅርስ መጠበቅ ዕቃዎቹን ማስቀመጥ ብቻ ሳይሆን ከቡና አቆላል ዘዴዎች እስከ አቀራረብ ሥርዓት ድረስ ያለውን ዕውቀት መመዝገብና ለመጪው ትውልድ ማስተላለፍንም ይጠይቃል።